2019, Nr (12), Historia publiczna

---

Ludmiła I. Szerstowa
Stosunki rosyjskie z rdzenną ludnością Syberii pod koniec XVI ina początku XX wieku: argumenty na poparcie „koncepcji eurazjatyckiej”

Pobierz wersję elektroniczną

Słowa kluczowe: euroazjatyzm, koncepcja eurazjatycka, pogranicze, północna Eurazja, Carstwo Moskiewskie, Syberia, kolonizacja, polityka narodowościowa, władza, mentalność, państwo wieloetniczne

Abstrakt:
Artykuł omawia proces przyłączenia Syberii do Rosji zarówno w ramach tradycyjnych koncepcji ewolucjonizmu i teorii formacji społecznej, jak i w ramach teorii pogranicza. Stwierdzono, że żadna z ww. koncepcji nie wyjaśnia ani tempa rosyjskiej kolonizacji, ani specyfiki polityki Moskwy w stosunku do rdzennej ludności, ani też nie tłumaczy intensywności kontaktów Rosjan z „nie-Rosjanami”. Proponuje się przyjęcie koncepcji euroazjatyckiej, przez którą rozumie się zjawisko etnokulturowe jako wspólne dziedzictwo społeczno-polityczne i mentalne narodów północnej Eurazji oraz jak podstawę metodologiczną do rozważań nad interakcjami etniczno-kulturowymi narodów tego regionu, z których jedną była rozpoczęta pod koniec XVI wieku rosyjska migracja na Syberię. Sukces i skuteczność rosyjskiej kolonizacji tłumaczy się obecnością zarówno w moskiewskiej państwowości, jak i w mentalności Rosjan, a także w państwowych (lub plemiennych) instytucjach i światopoglądzie rdzennej ludności Syberii wspólnych – eurazjatyckich – wyobrażeń o zasadach organizacji władzy, administracyjnej strukturze społeczeństwa, relacji władca–poddany, stosunkach międzyetnicznych w państwie wieloetnicznym. Przyczyniły się one do wzajemnego zrozumienia w rozwiązywaniu problemów gospodarczych i społecznych, ułatwiając procesy konsolidacji władzy Moskwy na Syberii.

Informacje o autorze:
LUDMIŁA I. SZERSTOWA – historyk, profesor historii rosyjskiej w Uniwersytecie w Tomsku. E-mail: sherstova58[at]mail.ru. ORCID 0000-0002-0186-7744.

Prace cytowane Rozwiń

Афанасьев, А. 2002. Мифы, поверья, суеверия славян. Т. 1. Москва: ЭКСМО.
Александров, В.А., Власова, И.В., i Н.С. Полищук 1997. Русские. Москва: Наука.
Бахрушин, С.В. 1952–1959а. „Остяцкие и вогульские княжества в XVI—XVII вв.” W С.В. Бахрушин, Научные труды. Т. 3, . 2, 86–152. Москва.
Бахрушин, С.В. 1952–1959b. „Сибирские служилые татары в XVII в.” W С.В. Бахрушин, Научные труды. Т. 3, ч. 2, 153–175. Москва.
Бахрушин, С.В. 1952–1959c. „Очерки по истории Красноярского уезда в XVII.” W С.В. Бахрушин, Научные труды. Т. 4, 7–98. Москва.
Басалаева, И.П. 2012. „Критерии фронтира: к постановке проблемы.” Теория и практика общественного развития 2: 46–49.
Бурстин, Д.Дж. 1993. Американцы: колониальный опыт. Москва.
Владимирцов, Б.Я. 1934. Общественный строй монголов. Москва: Ленинград.
Вернадский, Г.В. 1997. Русская история. Москва.
Вернадский, Г.В. 2001. Монголы и Русь. Москва.
Гумилев, Л.Н. 1992. От Руси к России: очерки этнической истории. Санкт-Петербург.
Гумилев, Л.Н. 2004. Древние тюрки. Москва: Айрис-пресс.
Даль, В.И. 1999. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 2. Москва: Изд-во «Русский язык».
Данилевский, Н.Я. 1996. Россия и Европа. Санкт-Петербург.
Жуковская, Н.Л. 1986. „'Подарок – отдарок' и его место в системе социальных ценностей монголов.” W Mongolica, 160–168. Москва.
Меликсетов, А.В., red. 2002. История Китая. 2-е изд., испр. и доп. Москва: Изд-во МГУ, Изд-во «Высшая школа».
Ключевский, В.О. 1998. Русская история. Ростов-на-Дону.
Корсун, В.А. 2005. „Поиски и находки в решении проблем этнического сепаратизма Китая.” W Этносы и конфессии на Востоке: конфликты и взаимодействие, 494–529. Москва.
Крил, Х. 2001. Становление государственной власти в Китае. Империя Западная Чжоу. Переведенос анг. Р.В. Котенко. Санкт-Петербург: «Евразия».
Крюков, М.В., Малявин В.В., i М.В. Софронов. 1979. Китайский этнос на пороге Средних веков. Москва: «Наука».
Любавский, М.К. 1909. Историческая география России в связи с колонизацией. Москва.
Малявин, В.В. 2000. Китайская цивилизация. Москва: «Изд-во Астрель».
Милюков, П.Н. 1993. Очерки по истории русской культуры. Т. 1. Москва.
Потапов, Л.П. 1978. „Древнетюркские черты почитания Неба у саяно-алтайских народов.” W Этнография народов Алтая и Западной Сибири, 50–64. Новосибирск: Наука.
Рак, И.В. 1998. Мифы древнего и раннесредневекового Ирана. Санкт-Петербург–Москва: «Журнал «Нева» – «Летний сад».
Резун, Д.Я. 2005. Фронтир в истории Сибири и Северной Америки в XVII–XX: общее и особенное. Вып. 4. Новосибирск.
Савицкий, П.Н. 1927. Географические особенности России. Прага.
„Сокровенное сказание монголов.” 2009. W Чингисиана. Свод свидетельств современников, 17–256. Москва: ЭКСМО.
Тёрнер, Ф.Дж. 2009. Фронтир в американской истории. Переведено с английского А. И. Петренко. Москва.
Трубецкой, Н.С. 1993. „О туранском элементе в русской культуре.” W Россия между Европой и Азией: Евразийский соблазн, 59–75. Москва.
Федоров-Давыдов, Г.А. 1973. Общественный строй Золотой Орды. Москва.
Фишер, И.Э. 1774. Сибирская история. Санкт-Петербург.
Шерстова, Л.И. 2005. Тюрки и русские в Южной Сибири: этнополитические процессы и этнокультурная динамика XVII – начала ХХ века. Новосибирск: ИАЭТ СО РАН.
Шерстова, Л.И. 2008. „Представление о «чужих» в ментальной традиции аборигенов Южной Сибири.” W Народонаселение Сибири: стратегии и практики межкультурной коммуникации XVII – начала ХХ в., 186–245. Новосибирск.
Шерстова, Л.И. 2013. „Восприятие русской власти аборигенами Сибири в XVII в.: евразийский аспект.” Сибирские исторические исследования 1: 8–17.
Шерстова, Л.И. 2017. Аборигенная политика России и этнополитические процессы в Сибири: конец XVI – начало XX в. Томск: Изд-во Том. ун-та.
Щеглов, И.П. 1833. Хронологический перечень важнейших данных из истории Сибири. 1032–1832. Иркутск.